Желдеткіш сатып алу кезінде ең жиі қойылатын практикалық сұрақтардың бірі – «Бағаға мотор кіреді ме, әлде бөлек пе?» Бұл сұраққа қысқа және біржақты жауап беру қиын, себебі шахталық және өнеркәсіптік желдеткіштер үшін ұсынылатын жиынтық стандарттары әр өндірушіде әртүрлі. Тапсырыс беруші үшін бастысы – коммерциялық ұсынысты мұқият қарап, желдеткіштің құрамына нақты қандай позициялар кіретінін түсіну.
Көп жағдайда шахталық немесе өнеркәсіптік желдеткіштің базалық конфигурациясына кем дегенде екі негізгі элемент кіреді: желдеткіш агрегаты (корпус, дөңгелек, мойынтірек түйіндері және т.б.) және электр қозғалтқышы. Мұндайда ұсыныста «желдеткіш+мотор» бір позиция ретінде көрсетіледі, ал басқару шкафы, жиілік түрлендіргіш, іске қосу аппаратурасы бөлек жолмен беріледі. Бұл схема тапсырыс берушіге мотор қуаты мен маркасын желдеткішпен бірге бір өндірушіден алу мүмкіндігін береді және монтаж кезінде сәйкессіздік тәуекелін азайтады.
Дегенмен кейбір жобаларда желдеткіш пен мотор бөлек бағаланады. Мысалы, тапсырыс берушінің өзі қолданғысы келетін мотор бренді немесе шахтада қолда бар резервтік мотор қоры болуы мүмкін. Бұл жағдайда зауыт тек «моторсыз желдеткіш» үшін баға береді: корпус, дөңгелек, білік, мойынтірек, іргетас рамасы. Мотордың қуаты, біліктің биіктігі және фланец өлшемдері жобада келісіліп, сатып алушы моторды жеке жеткізушіден алады. Мұндай тәсіл кейде пайдалы, бірақ жауапкершілік бөлінеді: желдеткіш пен мотордың сәйкестігін тексеру, іске қосу кезінде туатын мәселелерді шешу көбіне тапсырыс берушінің немесе монтаж ұйымының мойнында болады.
Шахталық желдеткіштерде, әсіресе Ex (жарылыстан қорғалған) ортада, моторды бөлек сатып алу кейде қауіп тудыруы мүмкін. Себебі желдеткіш пен мотордың Ex деңгейі, сертификаттары, температура класы, IP қорғаныс дәрежесі, іске қосу режимі үйлесімді болуы тиіс. Сол себептен көптеген өндірушілер шахталық желдеткішті Ex моторымен бірге бір комплект ретінде ұсынуды жөн көреді, ал басқару шкафы (жұлдыз-үшбұрыш стартері, жұмсақ іске қосу, жиілік түрлендіргіш) жобаның талаптарына қарай бөлек позициямен есептеледі. Коммерциялық ұсыныста мұндай конфигурация «желдеткіш агрегаты + Ex мотор» ретінде бөлек жолмен көрсетіліп, шкаф пен аксессуарлар кейінгі жолдарда беріледі.
Өнеркәсіптік желдеткіштерде жағдай әртүрлі болуы мүмкін. Жеңіл сериялы осьтік немесе радиалды желдеткіштерде мотор көбіне тікелей корпусқа фланец арқылы бекітіледі және бағаға автоматты түрде кіреді. Ал үлкен қуатты көмір, металлургия немесе химия өнеркәсібіне арналған желдеткіштерде мотор іргетасқа бөлек орнатылып, муфта немесе белдік беріліс арқылы жалғануы мүмкін. Мұндайда моторды желдеткішпен бірге немесе бөлек сатып алу туралы шешім жобаға, қолда бар жабдыққа және сатып алушының стандартына тәуелді.
Мотордан бөлек, басқару шкафының бағаға кіру-кірмеуін де түсіну маңызды. Көптеген ұсыныстарда басқару шкафы – опция: бір клиентке қарапайым жұлдыз-үшбұрыш стартері жеткілікті, ал басқа клиентке жиілік түрлендіргіш, автоматты резервке ауысу, қашықтан мониторинг, діріл және температура датчиктерінен сигнал жинау қажет. Сондықтан шкафтың конфигурациясы жобадан жобаға қатты өзгеріп, оны жеке позиция ретінде бағалауға тура келеді. Егер коммерциялық ұсыныста шкаф мүлде көрсетілмесе, оған баға бөлек есептелуі тиіс.
Практикада «бағаға мотор кіреді ме?» деген сұрақты шешудің ең сенімді жолы – коммерциялық ұсыныстағы позициялардың атауларын және түсіндірмелерін мұқият оқу. Егер күмән болса, жабдықтаушыдан жазбаша түрде нақтылау сұраңыз: «Бағаға мотор толық жинақта кіреді ме? Мотордың маркасы мен қуаты қандай? Басқару шкафы және іске қосу аппаратурасы осы бағаға кіреді ме, әлде бөлек ұсынылады ма?» Мұндай нақтылау кейіннен келісімшарт жасасқанда да, жеткізілімді қабылдағанда да түсінбеушіліктерді болдырмайды.
Қорытындылай келе, желдеткіш бағасы әрдайым жиынтықпен бірге қарастырылуы тиіс. Егер сіз үшін моторды, Ex орындауды, басқару шкафын, дыбыс бәсеңдеткішті және басқа аксессуарларды бір өндірушіден кешенді түрде алу маңызды болса, «толық комплект» негізіндегі ұсыныстарды таңдаған жөн. Ал егер жобаңызда мотор немесе шкафты жергілікті жеткізушіден сатып алу тиімді болса, онда желдеткіш пен моторға бөлек баға сұрап, техникалық сәйкестікті мұқият бақылауыңыз керек.
