Қарсы айналатын осьтік желдеткіш пен бір роторлы осьтік желдеткіш сырттай ұқсас көрінгенімен, олардың аэродинамикалық схемасы, қысым диапазоны, ПӘК-і және қолдану аймағы едәуір ерекшеленеді. «Нақты шахта немесе өнеркәсіптік нысан үшін қайсысы дұрыс?» деген сұраққа жауап беру үшін екі типтің де негізгі ерекшеліктерін түсіну маңызды. Әсіресе шахталық негізгі желдеткіштерде Q–P талаптары жоғары болғандықтан, қарсы айналатын схема жиі қарастырылады.
Бір роторлы осьтік желдеткіш – классикалық пропеллер типті схема. Бір ғана дөңгелек айналып, ауаны ось бойымен алға итереді. Конструкциясы қарапайым: цилиндрлік корпус, қалақтары бар ротор, жетек және, қажет болса, қалақ бұрышын реттеу механизмі. Мұндай желдеткіштер үлкен ауа шығынына (Q) және төменнен орташаға дейінгі қысымға (P) жақсы сәйкес келеді. Монтажы салыстырмалы жеңіл, бағасы қолжетімді және техникалық қызмет көрсетуі оңай, сондықтан орташа тереңдіктегі шахталар мен өнеркәсіптік вентиляцияда кең таралған.
Қарсы айналатын осьтік желдеткіште бір осьте екі дөңгелек орналасады, олар ауа ағынын қарама-қарсы бағытта айналып сығымдайды. Бірінші дөңгелек ағынға айналмалы компонент беріп, қысымды көтереді, ал екінші дөңгелек сол айналмалы компонентті қайтадан тура ағынға «түзеп», қосымша қысым жасайды. Нәтижесінде бірдей диаметр мен шамалас айналу жылдамдығында бір роторлы схемаға қарағанда әлдеқайда жоғары толық қысымға қол жеткізуге болады. Бұл терең, желілік кедергісі жоғары шахталарда үлкен артықшылық береді.
Пайдалы әсер коэффициенті (ПӘК) тұрғысынан да айырмашылық бар. Қарсы айналатын осьтік желдеткіш ағын энергиясын екі сатылы сығу арқылы тиімдірек пайдаланып, жоғары қысым аймағында ПӘК-і жақсырақ болуы мүмкін. Бір роторлы да жоғары ПӘК бере алады, бірақ өте жоғары қысым қажет болғанда, ПӘК-і төмендеп, энергия шығыны артуы ықтимал. Дегенмен төмен/орташа қысым аймағында қарапайым бір роторлы модельдер жиі жеткілікті және экономикалық жағынан тиімді.
Конструкция, монтаж және қызмет көрсету тұрғысынан бір роторлы осьтік желдеткіш айқын жеңіл. Қозғалатын бөліктер саны аз, подшипник түйіндері мен тығыздамалар қарапайым, баланс пен дірілді бақылау оңайырақ. Қарсы айналатын схемада екі дөңгелек, күрделі ағын сұлбасы, кейде бөлек жетектер немесе күрделірек механикалық байланыс қажет болады; бұл бастапқы құн мен сервиске қойылатын талаптарды арттырады. Сондықтан мұндай шешімді әдетте шынымен жоғары қысым қажет болғанда ғана таңдайды.
Шу және діріл деңгейі де маңызды. Қарсы айналатын желдеткіштердің ағын құрылымы күрделірек болғандықтан, кей режимдерде шу спектрі өзгереді, глушительдер мен дірілге қарсы шешімдерді мұқият таңдау қажет. Бір роторлы осьтіктердің де шу мәселесі бар, бірақ конструкциясы қарапайым болғандықтан, акустикалық есептеулер мен дыбыс азайту аксессуарларын таңдау әдетте оңайырақ.
Шахталық вентиляцияда таңдау логикасы шамамен мынадай: егер желілік кедергі орташа, Q үлкен, P талаптары аса жоғары емес болса, бір роторлы осьтік негізгі желдеткіш әдетте жеткілікті болады. Егер шахта терең, тармақтары көп және есептік қысым бірнеше ондаған кПа деңгейіне жетсе, қарсы айналатын осьтік схема немесе 2-сатылы шешімдер (осьтік+осьтік немесе осьтік+центрифугалық) қарастырылады. Қай нұсқа тиімдірек екенін нақты желілік гидравликалық есеп пен экономикалық салыстыру көрсетеді.
Қорытындылай келе, қарсы айналатын осьтік желдеткіш – жоғары қысым мен ПӘК қажет болғанда тиімді, бірақ конструкциясы күрделі және қымбатырақ; бір роторлы осьтік – қарапайым, сервисі оңай және орташа қысымға жеткілікті. Нақты шахта немесе өнеркәсіптік нысан үшін дұрыс шешім қабылдау үшін желілік Q–P есептерін, энергия шығынын, монтаж және қызмет көрсету шығындарын кешенді түрде салыстыру қажет.
Шахталық негізгі желдеткіштер
Жалпы шахталық желдетуге арналған негізгі желдеткіштер: таңдау, техникалық параметрлер, баға ұсынысы және жеткізу бойынша кеңес.
