Метан газы бар шахталарда желдеткіш пен оған қатысты электр жабдықтарын орнату – жай техника таңдаудан гөрі, қауіпсіздік нормаларына қатаң сәйкестікті талап ететін процесс. Сондықтан жобалаушылар мен сатып алушылар жиі «метан бар ортаға қандай рұқсат/сертификаттар керек?» деп сұрайды. Нақты атаулар әр елдің заңнамасына байланысты өзгергенімен, жалпы алғанда бірнеше негізгі сертификаттар мен рұқсат құжаттары қарастырылады.
Бірінші және маңызды блок – жарылыстан қорғалған орындауға (Ex) арналған сертификаттар. Желдеткіштің ағын бөлімі, моторы, басқару шкафтары және басқа да электр жабдықтары метан бар ортада жарылғыш газ қоспасын тұтандырмауы тиіс. Бұл үшін жабдық Ex стандарттарына сәйкес сынақтан өтіп, тиісті сертификат алады. Кей елдерде бұл халықаралық ATEX немесе IECEx жүйелері болуы мүмкін, басқа елдерде – ұлттық Ex стандарттарына сәйкес жергілікті сертификаттау органдарының құжаттары. Сертификатта жабдықтың газ тобы, температура класы және қолдануға рұқсат етілген аймақтар көрсетіледі.
Екінші блок – шахта қауіпсіздігіне арналған арнайы рұқсаттар. Көмір және газды шахталар үшін көп елде «шахтада қолдануға рұқсат етілген жабдық» тізімі немесе арнайы белгілеу жүйесі бар. Мұндай рұқсат жабдықтың шахта жағдайына, механикалық беріктігіне, коррозияға төзімділігіне және жалпы қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін растайды. Жиі жағдайда желдеткіш өндірушісі өз өнімдері үшін тиісті шахта қауіпсіздігі белгісін немесе сертификатын ұсынады; сатып алушы осы құжаттың өз еліндегі нормативтерге сәйкес екенін тексеруі тиіс.
Үшінші блок – жалпы сәйкестік және сапа құжаттары. Бұған өнімнің техникалық регламенттерге сәйкестігі туралы декларациялар, сапа менеджменті жүйесі (мысалы, ISO 9001) бойынша сертификаттар, материалдар мен дәнекерлеу сапасына қатысты құжаттар кіреді. Бұл құжаттар өнімнің жалпы инженерлік және өндірістік деңгейін көрсетеді, бірақ метанмен байланысты ерекше қауіпсіздік талаптарын алмастырмайды.
Төртінші – мотор және басқару жабдықтарының жеке сертификаттары. Метан бар ортада қолданылатын Ex мотор, стартер, жиілік түрлендіргіш, қорғау және бақылау құрылғыларының әрқайсысы жеке Ex сертификатқа ие болуы керек. Желдеткіш станциясы кешен ретінде жобаланғанда, осы компоненттердің бір-бірімен үйлесімділігін және жалпы жүйенің Ex концепциясына сәйкестігін жобалаушы ұйым бағалайды. Кей елдерде бүкіл жүйеге кешенді сертификат алу талап етіледі.
Бесінші – монтаж және эксплуатация рұқсаттары. Жабдықтың өзі сертификатталған болса да, оны орнату, іске қосу және пайдалану тәртібі де қауіпсіздік нормаларына сай болуы тиіс. Кей елдерде шахтаға орнату алдында жобаны тәуелсіз сараптама ұйымдары немесе мемлекеттік бақылау органдары мақұлдайды. Іске қосу актілері, сынақ хаттамалары, персоналды оқыту туралы құжаттар да метан бар ортада вентиляция жүйесін ресми түрде пайдалануға қабылдау үшін қажет болуы мүмкін.
Практикада метан бар шахтаға желдеткіш сатып аларда, ең қауіпсіз жол – өндірушіден толық құжат пакетін сұрау: Ex сертификаттар, шахта қауіпсіздігі рұқсаттары, сынақ хаттамалары, техникалық паспорттар және монтаж/эксплуатация нұсқаулықтары. Содан кейін осы құжаттарды өз елдегі немесе аймақтағы норматив талаптарымен салыстырып, қажет болса, жергілікті сертификаттау немесе қосымша рұқсат рәсімдеу керек. Құжаттарсыз немесе күмәнді сертификаттармен жабдық қолдану метан бар ортада қабылдауға келмейтін тәуекел болып саналады.
Қорытындылай келе, нақты рұқсаттар тізімін әр елдің заңнамасы анықтайды, бірақ жалпы логика бірдей: Ex орындауға арналған сертификат, шахта қауіпсіздігіне рұқсат, компоненттер деңгейіндегі Ex құжаттар және монтаж/эксплуатация регламенттерінің сақталуын растайтын актілер міндетті түрде қарастырылуы тиіс.
