Желдеткіш таңдауды бастағанда ең алдымен «осьтік пе, әлде центрифугалық па?» деген сұрақ туындайды. Бұл екі тип те шахталық және өнеркәсіптік вентиляцияда кең қолданылады, бірақ олардың жұмыс принципі, ағынның бағыты, қысым диапазоны және қолдану аясы едәуір ерекшеленеді. Осы айырмашылықтарды түсіну нақты нысанға дұрыс желдеткіш түрін таңдауға көмектеседі.
Осьтік желдеткіште ауа ағыны дөңгелек осіне параллель қозғалады. Қалақтар пропеллер сияқты айналып, ауаны тура бағытта алға итереді. Мұндай схема конструкцияны салыстырмалы қарапайым және ықшам етеді: цилиндрлік корпус, ұзын қалақтар және тікелей немесе ременьді жетек. Осьтік желдеткіштер үлкен ауа шығынын (Q) қамтамасыз етуге қабілетті, ал қысым әдетте төменнен орташа диапазонға дейін болады. Сондықтан олар шахтаның жалпы вентиляциясы, туннель, ірі цехтар мен камераларды желдету сияқты жағдайларда жиі таңдалады.
Центрифугалық желдеткіште ауа ағыны дөңгелекке осьтік бағытта түсіп, қалақтардың арасында радиалды бағытта үдейді және спиральді корпус арқылы бүйірге шығады. Мұнда ағын бағыты 90°-қа өзгереді, ал импеллердің центрифугалық күші есебінен жоғары қысым пайда болады. Центрифугалық желдеткіштер шаңды және газды ортада, фильтрлер мен ұзын құбыр желілері бар жүйелерде, қысым шығыны үлкен болған жағдайларда тиімді. Олар, әдетте, осьтікке қарағанда жоғары қысым диапазонына және эрозияға бейімделген конструкцияға ие.
Қолдану аймағы тұрғысынан негізгі айырмашылықтар мынадай. Егер сізге үлкен көлемдегі салыстырмалы таза немесе аз шаңды ауаны ұзын емес трассалар арқылы айдау қажет болса, осьтік желдеткіш көбіне қолайлырақ: шахталық негізгі желдеткіштер, жергілікті желдеткіштердің бір бөлігі, туннель желдеткіші сияқты. Ол салыстырмалы жеңіл, монтажы ыңғайлы және бастапқы құны жиі төмен. Ал шаңды газдар, түтін, ыстық ауа, фильтрлер мен циклондардан тұратын күрделі жүйелер үшін центрифугалық желдеткіш жоғары қысым қалыптастыру қабілеті және тозуға төзімді конструкциясы арқасында жақсырақ сәйкес келеді.
Энергия тиімділігі мен шу деңгейі де айырмашылықты сезінетін салалар. Осьтік желдеткіштер үлкен Q мен орташа P аймағында жоғары ПӘК бере алады, бірақ кей режимдерде шу деңгейі жоғары болуы мүмкін, сондықтан глушитель және шуға қарсы шаралар қажет. Центрифугалық желдеткіштерде ағын бағыты өзгеріп, корпус ішінде турбуленттік күшейетіндіктен, кей конфигурацияларда энергия шығыны жоғарырақ, бірақ акустикалық сипаттамалар кейде қолайлырақ болады – бұл нақты модель мен режимге байланысты.
Қызмет көрсету және монтаж жағынан да айырмашылық бар. Осьтік желдеткіштердің корпусы, әдетте, түзу және оқпан немесе құбыр бойына тікелей енгізіле алады, қалақтарды реттеу немесе ауыстыру салыстырмалы жеңіл. Центрифугалық желдеткіштер көлемдірек, ауыр корпус пен іргетас талап етеді, импеллерге қол жеткізу үшін бүйірлік қақпақтарды ашу қажет. Шаңды ортада центрифугалық желдеткіштердің футеровкасын, тозу плиталарын және қалақтарын жоспарлы түрде тексеру және ауыстыру керек.
Қауіпсіздік пен Ex талаптары тұрғысынан екі типтің де арнайы орындаулары бар. Осьтік желдеткіштерде силумин қалақтар, ұшқынға қарсы сақиналар және Ex моторлар қолданылуы мүмкін; центрифугалық желдеткіштерде қалың корпус, ұшқынға қарсы аралықтар және тозуға төзімді материалдар қолданылады. Таңдау кезінде Q–P талаптарымен қатар, газ/шаң категориясы, жарылыс қаупі және нормативтік талаптар да ескеріледі.
Қорытындылай келе, осьтік пен центрифугалық желдеткіштің негізгі айырмашылығы – ағын бағыты мен қысым диапазонында: осьтік – үлкен ауа шығыны, төмен/орташа қысым және салыстырмалы таза орта үшін, ал центрифугалық – шаңды орта, жоғары қысым және күрделі желілік кедергілер үшін қолайлы. Нақты нысан үшін дұрыс шешім қабылдау үшін желілік гидравликалық есеп жүргізіп, Q, P, ПӘК, шу деңгейі және сервистік талаптарды кешенді түрде салыстыру қажет.
