Жергілікті желдету жүйесін жобалағанда практикада жиі кездесетін жағдай – кеңістік шектеулі болғандықтан немесе қолдағы материалға байланысты рукав диаметрін кішірейту қажеттілігі. Сол кезде «Рукав диаметрі кішірейсе, желдеткіш таңдауы қалай өзгереді?» деген сұрақ туындайды. Интуитивті түрде бәрі түсінікті сияқты: диаметр азайса, ауа жылдамдығы өседі. Бірақ бұның қысым шығынына, есептік Q–P режиміне және желдеткіш моделіне әсері көп жағдайда бағаланбай қалады.
Физика жағынан қарасақ, рукав диаметрі D азайған кезде, сол бірдей ауа шығыны Q үшін ауа жылдамдығы v артады, өйткені Q = v·S, ал қима ауданы S диаметрге пропорционал. Ауа жылдамдығы неғұрлым жоғары болса, үйкеліс кедергісі де соғұрлым өседі, демек рукавтағы қысым шығыны ΔP артады. Гидравликалық формулаларда бұл көбіне v² шамасына тәуелді: жылдамдық екі есе өссе, қысым шығыны шамамен төрт есе артуы мүмкін. Сондықтан диаметрді кішірейту «тек геометриялық» өзгеріс емес, желілік кедергіні айтарлықтай көтеретін фактор.
Практикада рукав диаметрі кішірейгенде, желдеткіш таңдаудың бірнеше салдары бар. Біріншіден, бұрынғы есептік қысым Pесеп мәні енді жеткіліксіз болуы мүмкін, өйткені рукавтағы кедергі жоғарылады. Екіншіден, кенжардағы ауа жылдамдығы нормадан асып кетуі ықтимал, бұл шаңды көтеріп, жұмыс жағдайын нашарлатады және шаң жарылысы қаупін арттырады. Үшіншіден, діріл мен шу деңгейі өсіп, рукавтың өзі де механикалық тұрғыдан көбірек жүктемеге ұшырайды.
Сондықтан рукав диаметрін кішірейтетін болсаңыз, бірінші кезекте Q–P режимін қайта есептеу керек. Ауаөткізгіштің жаңа диаметрі үшін нақты ұзындық пен иіндер санына қарай қысым шығыны ΔP қайта анықталады. Егер жаңа Pесеп жергілікті желдеткіштің қол жетімді қысымынан асып кетсе, үш негізгі нұсқа бар: қуаттырақ немесе жоғары қысымды ЖЖЖ таңдау; рукав ұзындығын қысқарту; диаметрді тым кішірейтпеу және мүмкін болса, бір бөлігін үлкен диаметрмен сақтау.
Кей кездерде диаметрді кішірейту қажеттілігі кенжардағы тар өткелдермен немесе техниканың габариттерімен байланысты болады. Мұндайда жобалаушы компромисс табуы тиіс: ең тар учаскеде кіші диаметр қолданылып, ал қалған бөлігінде үлкен диаметр сақталады; қосымша жергілікті кедергілер (тарылу/кеңею) үшін түзету коэффициенттері есепке алынады; жалпы желілік кедергі желдеткіш моделін таңдағанда ескеріледі. Осылайша желдеткіштің Q–P мүмкіндіктері жаңа сұлбаға сәйкес келтіріледі.
Тағы бір маңызды аспект – шу және эрозия. Жоғары жылдамдықпен қозғалатын ауа рукавтың ішкі бетін, муфталарды, иіндерді көбірек тоздырады, ал эрозия тесіктер мен ағып кетулерге әкеледі. Шу деңгейі де өседі, бұл шахтадағы еңбек жағдайына әсер етеді. Сондықтан диаметрді кішірейту шешімін қабылдағанда тек гидравликалық есеппен шектелмей, материалдың тозуы және акустикалық жай-күйді де бағалау қажет.
Қорытындылай келе, рукав диаметрін кішірейту – желдеткіш таңдауға тікелей әсер ететін фактор: қысым шығыны өседі, есептік Q–P нүктесі өзгереді, мүмкін қуаттырақ желдеткіш немесе басқа сұлба таңдау қажет болады. Мұндай өзгерісті «ұсақ түзету» ретінде емес, бүкіл жергілікті вентиляция жүйесінің қайта есептелуі ретінде қарастырған дұрыс. Егер сіз жобада диаметрді өзгертуге мәжбүр болсаңыз, міндетті түрде гидравликалық есеп жасап, таңдаулы желдеткіш моделінің жаңа шарттарға сәйкес келетініне көз жеткізіңіз.
