Практикада «желдеткіштің жұмыс нүктесін қалай табамыз?» деген сұрақ Q–P сипаттамалық қисықпен алғаш танысқан кезде жиі туындайды. Шындығында, жұмыс нүктесі – бұл теоретикалық емес, нақты жүйеде желдеткіштің қандай ауа шығыны мен қысымда жұмыс істейтінін көрсететін негізгі параметр. Оны дұрыс анықтау үшін желдеткіштің өз сипаттамасы мен вентиляциялық жүйенің (шахта, цех, ауаөткізгіш) кедергісін бірге қарау қажет.
Бірінші қадам – желдеткіштің Q–P сипаттамалық қисығын түсіну. Өндіруші әр модель үшін график түрінде ауа шығыны Q (әдетте м³/сағ немесе м³/с) мен толық қысым P (Па, кПа) арасындағы тәуелділікті береді. Диаграммада көлденең осьте – Q, тік осьте – P болады. Қисықтың жоғарғы сол жақ бөлігі – аз ауа шығыны, жоғары қысым; оң жақ бөлігі – үлкен ауа шығыны, төмен қысым режимдері. Кейде сол диаграммада ПӘК (η) изосызықтары да көрсетіледі.
Екінші қадам – вентиляциялық жүйенің кедергі қисығын құру. Шахтадағы қазбалар, оқпандар, рукавтар, иіндер, торлар, сүзгілер – бәрі ауаға белгілі бір кедергі көрсетеді. Гидравликалық есеп нәтижесінде жүйе үшін Q-ға байланысты қысым шығыны ΔP(Q) анықталады. Классикалық түрде бұл қисық жуықтап алғанда параболаға ұқсайды: ауа шығыны артқан сайын қысым шығыны Q² заңы бойынша өседі. Осы тәуелділікті де сол Q–P координат жүйесіне түсіреміз – бұл «жүйе кедергісі қисығы».
Үшінші қадам – екі қисықтың қиылысу нүктесін табу. Желдеткіш Q–P қисығы мен жүйе кедергісі қисығы бір графикке салынғанда, олардың қиылысқан жері – жұмыс нүктесі болады. Дәл осы нүктеде желдеткіш беретін қысым P желілік кедергімен теңеседі, ал ауа шығыны Q жүйеден өтетін нақты ағынға сәйкес келеді. Егер қысым желілік кедергіден төмен болса, ағын жетпейді; егер артық болса, Q мен P қайтадан тепе-теңдікке келгенше жүйе параметрлері өзгеріп, басқа нүктеге жылжиды.
Төртінші қадам – жұмыс нүктесін ПӘК тұрғысынан бағалау. Жай ғана қиылысу нүктесін табу жеткіліксіз; ол желдеткіштің жоғары тиімділік аймағында жатқан-жатпағанын да тексеру керек. Сондықтан Q–P диаграммасындағы η изосызықтарына қарау маңызды: идеал жағдайда жұмыс нүктесі ПӘК-і жоғары (мысалы, 80%± аймағы) аймақта орналасуы тиіс. Егер қиылысу нүктесі ПӘК төмен аймақта қалса, энергия шығыны артады, ал кейде шу мен діріл де көбейеді.
Бесінші қадам – жұмыс нүктесін реттеу мүмкіндіктерін қарастыру. Кей желдеткіштерде қалақ бұрышын өзгерту, жылдамдығын жиілік түрлендіргішпен басқару немесе қосымша дросселдеу арқылы Q–P қисығын «жылжытуға» болады. Жүйе кедергісі өзгергенде (мысалы, жаңа штректер ашылғанда, рукав ұзындығы артқанда) жұмыс нүктесі де өзгереді, сондықтан желдеткішті есептік нүктеге қайта жақындату үшін осы реттеу тәсілдері қолданылады.
Алтыншы қадам – есептік және нақты нүктелерді салыстыру. Жобалау кезінде алынған есептік Qесеп, Pесеп мәндерін Q–P диаграммадағы жұмыс нүктесімен салыстыру керек. Егер айырмашылық тым үлкен болса, модельді, қалақ бұрышын, айналу жылдамдығын немесе жүйе сұлбасын өзгерту қажет. Ал эксплуатация кезінде фактілік өлшеулер (манометрлер, анемометрлер, газанализаторлар) арқылы нақты Q мен P анықталып, диаграммадағы орны тексеріледі.
Қорытындылай келе, жұмыс нүктесін табу – тек графикке бір нүкте қою емес, желдеткіш пен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді түсінудің кілті. Дұрыс анықталған жұмыс нүктесі қауіпсіздік, энергия тиімділігі және жабдықтың ұзақмерзімді сенімділігі үшін шешуші рөл атқарады.
