Жергілікті желдеткіштерді (ЖЖЖ) жобалағанда ең маңызды сұрақтардың бірі – «Ауаөткізгіш жең ұзын болса, Q мен P қалай есептеледі?» Ұзын рукав арқылы таза ауаны кенжарға жеткізу үшін, желдеткіш тек қажетті ауа шығынын ғана емес, жеңдегі гидравликалық кедергіні де жаба алуы керек. Сондықтан рукав ұзындығын елемей, тек «қолдағы бар» желдеткішпен шектелу қауіпсіздік тұрғысынан да, жұмыс тиімділігі тұрғысынан да дұрыс емес.
Бірінші қадам – рукавтың негізгі параметрлерін нақтылау. Бұл – толық ұзындығы (L), ішкі диаметрі (D), материал түрі және ішкі бетінің кедір-бұдырлығы, сондай-ақ иіндер, тарылулар мен кеңеюлер саны. Ұзындық көбіне ондаған, кейде жүздеген метрге жетеді; диаметрі кенжардағы қажетті ауа жылдамдығына және қолжетімді кеңістікке байланысты таңдалады. Иілгіш рукавтарда қосымша кедергілер (қатты иіндер, бүктелу, жалғау муфталары) болады, оларды да есепке алған жөн.
Екінші қадам – рукавтағы қысым шығынын есептеу. Гидравликалық есеп үшін классикалық формулалар (мысалы, Дарси–Вейсбах немесе тәжірибелік кестелер) пайдаланылады. Қысым шығыны ΔP шамамен рукав ұзындығына пропорционал: L неғұрлым ұзын болса, ΔP соғұрлым жоғары болады. Сонымен қатар, диаметр кішірейген сайын ауа жылдамдығы өсіп, үйкеліс шығыны да артады. Осы факторлардың барлығы «рукавтың эквивалентті кедергісі» түсінігі арқылы Q мен P есебіне енгізіледі.
Үшінші қадам – есептік Q мәнін тексеру. Көптеген нормаларда кенжардағы ауа жылдамдығының ұсынылатын диапазоны (м/с) көрсетіледі. Рукав диаметрі мен есептік Q негізінде алынған жылдамдық тым төмен болса, ауа «өлі зонада» қалып, газ бен шаң жиналуы мүмкін; тым жоғары болса – шаң көтеріліп, кедергі өседі. Сондықтан рукавтың ұзындығын есептегенде Q тек кенжар нормаларына ғана емес, рукав бойынша жылдамдық диапазонына да сәйкес болуы керек.
Төртінші қадам – желілік сұлбаның жалпы кедергісін анықтау. Рукав – жергілікті желдету жүйесінің бір бөлігі ғана; оған кенжардағы өткелдер, тарылулар, торлар, жабдықтар және шахтадағы жалпы ағын әсер етеді. Инженер бүкіл жергілікті желілік сұлба бойынша қысым шығынын жинақтайды. Нәтижесінде жергілікті желдеткіштің жабуы тиіс есептік қысым Pесеп Па немесе кПа түрінде алынады. Бұл қысымның едәуір бөлігі дәл рукавтың ұзақтығы мен диаметріне байланысты.
Бесінші қадам – желдеткіш сипаттамасымен сәйкестендіру. Есептік Qесеп және Pесеп анықталғаннан кейін, осы нүкте желдеткіштің Q–P диаграммасына салынады. Жергілікті желдеткіш бұл нүктеде немесе оған жақын аймақта тұрақты жұмыс істей алуы керек. Егер таңдалған модельдің қысымы жеткіліксіз болса, рукав ұзындығын қысқарту, диаметрін үлкейту, қосымша желдеткіш қосу немесе қуаттырақ ЖЖЖ таңдау қажет.
Практикада ұзын рукавпен жұмыс істейтін жергілікті желдету жүйесінде келесі принциптер қолданылады: мүмкіндігінше артық иіндер мен тарылулардан қашу; рукавты қатты бүктемеу; диаметрді тым кішірейтпеу; рукавтың зақымдануын, тесік және ағып кетулерін тұрақты бақылап отыру. Әйтпесе есептелген Q–P режимі нақты жағдайға сәйкес келмей, кенжарда ауа жетіспеушілігі туындауы мүмкін.
Қорытындылай келе, ауаөткізгіш жең ұзын болған сайын желілік кедергі өседі, ал дұрыс есептелмеген Q мен P кенжардағы вентиляция сапасын нашарлатып, қауіпсіздік тәуекелін арттырады. Сондықтан рукав параметрлерін жобалау кезеңінде нақтылап, жергілікті желдеткішті міндетті түрде осы деректер негізінде таңдау қажет.
