Тау-кен кәсіпорындарының бір бөлігі теңіз деңгейінен едәуір биіктікте орналасады, ал бұл желдеткіштің нақты жұмыс шарттарына тікелей әсер етеді. Сондықтан «биіктікке қарай ауа тығыздығын қалай түзетеміз?» деген сұрақ жобалау кезінде жиі туындайды. Каталогта көрсетілген параметрлер, әдетте, стандартты атмосфераға негізделген, ал биік таулы аймақтарда атмосфералық қысым төмендеп, ауа тығыздығы азаяды. Бұл өзгерісті елемеу желдеткіштің қысымын, қуатын және салқындатуын дұрыс бағаламауға әкелуі мүмкін.
Физикалық тұрғыдан, биіктік артқан сайын атмосфералық қысым экспоненциалды түрде төмендейді, сәйкесінше ауа тығыздығы да азаяды. Теңіз деңгейінде стандартты температурада ρ0 ≈ 1,2 кг/м³ болса, таулы аймақтарда бұл мән айтарлықтай төмен болуы мүмкін. Желдеткіш дамытатын қысым мен қажетті қуат ағынның кинетикалық энергиясына және оның тығыздығына тәуелді болғандықтан, нақты ρ биіктікте қайта есептелуі тиіс. Жалпы алғанда, қысым мен қуатты түзету үшін ρбиік/ρ0 қатынасы қолданылады.
Практикада биіктікке түзету екі бағытта қарастырылады. Біріншісі – аэродинамикалық параметрлер. Каталогта берілген қысым Pкат және қуат Nкат теңіз деңгейіне жақын стандартты тығыздықта есептелген. Егер сіздің кенішіңіз, мысалы, теңіз деңгейінен 1500–2000 м биіктікте болса, ауа тығыздығы шамамен белгілі бір пайызға төмен болады. Сол пайызға сәйкес P және N қайта есептеледі: желдеткіш сол геометрияда биік тау жағдайында азырақ қысым дамытады және кейде қуат сұранысы да өзгереді. Инженер желдеткіштің Q–P диаграммасын биіктікке түзетіп, жұмыс нүктесін қайта бағалайды.
Екінші бағыт – электр моторы мен механикалық бөліктердің салқындатуы. Ауа тығыздығы азайған кезде, сол айналу жылдамдығында мотордың салқындату қабілеті де төмендейді, өйткені оның өз желдеткіші арқылы өтетін ауа массасы азаяды. Бұл жоғары температураға әкелуі мүмкін. Сондықтан биіктігі үлкен кеніштерге арналған моторлар таңдалғанда, өндірушінің «altitude derating» бойынша ұсынымдары есепке алынады: кейде номинал қуатты төмендету, оқшаулама класын көтеру немесе арнайы жоғары биіктікке арналған орындауды таңдау қажет болады.
Биіктікке түзету коэффициенттері көптеген стандарттарда немесе салалық құжаттарда кесте немесе формула түрінде беріледі. Жобалаушы алдымен кәсіпорынның нақты биіктігін (теңіз деңгейінен) анықтайды, ρбиік мәнін алады, кейін осы мәнге сәйкес желдеткіш және мотор параметрлерін қайта есептейді. Мысалы, егер ауа тығыздығы 10% төмен болса, қысым да шамамен осы шамада төмендеуі мүмкін, ал қажетті қуат есептеуде түзетіліп, мотордың жүктелуі бағаланады.
Жұмыс барысында биіктіктің әсерін практикалық өлшеулер де растайды. Манометр мен ағын өлшегіштер арқылы алынған Q және P нақты мәндері каталогтағы түзетілген параметрлермен салыстырылады. Егер айырмашылық нормадан тыс болса, желдеткіштің қалақ бұрышын өзгерту, айналу жылдамдығын реттеу немесе басқа модельге көшу сияқты шаралар қарастырылады. Биіктігі үлкен кеніштерде бұл процесс энергия тиімділігін оңтайландыру үшін де маңызды.
Қорытындылай келе, биіктікке қарай ауа тығыздығын түзету – тек теориялық жаттығу емес, нақты эксплуатация кезіндегі қауіпсіздік пен сенімділіктің кепілі. Тау-кен кәсіпорындары үшін желдеткішті таңдау барысында теңіз деңгейіне арналған каталог параметрлерін сол аймақтың биіктігі мен климаттық шарттарына міндетті түрде бейімдеу қажет. Бұл желдеткіштің нақты Q–P режимін дұрыс бағалап, мотордың салқындатуын, энергия шығынын және жалпы жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
