Көмір шаңы бар шахталарда ұшқынның пайда болуы – ең қауіпті факторлардың бірі. Құрғақ көмір шаңы ауада тиісті концентрацияға жетсе, оны бір ғана ұшқын немесе қызған бет тұтандырып, ауыр жарылысқа әкелуі мүмкін. Сондықтан «көмір шаңында ұшқынға қарсы материал/орындау қандай?» деген сұрақ желдеткіш өндірушілері мен шахта қауіпсіздігі мамандары үшін басты мәселелердің бірі болып табылады.
Механикалық тұрғыдан алғанда, желдеткіштің ұшқынға қарсы орындауының негізгі мақсаты – металл-металл соғылуы немесе үйкелісінен ұшқын шығу ықтималдығын барынша азайту. Бұл үшін қалақтар мен корпус арасындағы маңызды аймақтарда арнайы материалдар мен конструкциялық шешімдер қолданылады. Ең кең таралған тәсілдердің бірі – силумин (алюминий-қорытпа) немесе басқа түсті металдардан жасалған ұшқынға қарсы сақиналарды орнату. Олар қалақ ұшы мен корпус аралығындағы ықтимал жанасу аймағында орналасып, болат-болат соғылуының орнына жұмсақ, ұшқын шығармайтын түсті металл жанасуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, кей орындауларда бронза, латунь сияқты түсті металдар немесе арнайы non-sparking қорытпалар пайдаланылады. Бұл материалдар соғылғанда немесе үйкеліске түскенде болатқа қарағанда ұшқын шығару ықтималдығы әлдеқайда төмен. Олар әдетте корпус ішіндегі сақиналарда, бағыттаушы қалақшаларда немесе қалқаншаларда қолданылады. Маңыздысы – бұл элементтер механикалық жүктемені көтере алатындай және коррозияға төзімді болатындай етіп таңдалуы тиіс.
Ұшқынға қарсы орындаудың тағы бір маңызды элементі – саңылаулар мен допусктар. Қалақ ұшы мен корпус арасындағы, айналатын және қозғалмайтын бөлшектер арасындағы саңылаулар нормативтермен қатаң регламенттеледі. Өндіруші бұл саңылауларды жобалау және өндіріс кезінде дәл сақтап, эксплуатация барысында деформация немесе вибрация нәтижесінде жанасу пайда болу қаупін азайтуы керек. Подшипник блоктары мен білік туралануы да осы тұрғыдан аса маңызды.
Статикалық электр де ұшқын көзі бола алатындықтан, көмір шаңы бар ортада желдеткіш пен оған жалғанған ауаөткізгіш жүйелер үшін антистатикалық шешімдер қолданылады. Металл бөлшектер толық әрі сенімді жерге тұйықталады, қажет болғанда антистатикалық рукавтар мен жабындар пайдаланылады. Бұл шаң ағыны мен ағын жылдамдығы әсерінен жинақталатын зарядты қауіпсіз түрде жерге жіберуге мүмкіндік береді.
Ұшқынға қарсы материалдар мен конструкция желдеткіштің Ex (жарылыстан қорғалған) жалпы концепциясының бір бөлігі болып табылады. Жарылыстан қорғалған шахталық желдеткіш үшін сертификаттау кезінде механикалық бөліктің де, электр бөліктің де тұтану көздерін шектеу қабілеті сынақтармен тексеріледі. Сертификатта желдеткіштің қандай газ және шаң тобына, қандай температура класына арналғаны және қандай ұшқынға қарсы шешімдер қолданылғаны құжатталады.
Практикада көмір шахтасы үшін желдеткіш таңдағанда техникалық тапсырмада «көмір шаңы бар орта, ұшқынға қарсы орындау қажет» деп нақты көрсеткен дұрыс. Өндірушіден қалақ/корпус аймағында қолданылатын материалдар, силумин немесе басқа түсті металл сақиналардың бар-жоғы, саңылауларға қойылатын талаптар және Ex сертификаттары туралы толық ақпарат сұраңыз. Сонда сіз көмір шаңы бар ортада ұшқын қаупін минимизациялайтын, қауіпсіздік нормаларына сай желдеткіш аласыз.
