Желдеткіш таңдауда ең жиі қойылатын сұрақтардың бірі – «Осьтік пен центрифугалық: артықшылықтары мен кемшіліктері қандай?» Екі тип те шахталық және өнеркәсіптік вентиляцияда кең қолданылады, бірақ құрылымы, жұмыс принципі және қолдану аймағы жағынан айтарлықтай ерекшеленеді. Дұрыс таңдау жасау үшін әр типтің күшті және әлсіз жақтарын нақты түсіну маңызды.
Осьтік желдеткіш – ауа ағыны дөңгелек осіне параллель өтетін агрегат. Оның басты артықшылығы – конструкциясының қарапайымдылығы мен жеңілдігі. Ұзын қалақшалар, салыстырмалы жіңішке корпус және тікелей немесе ременьді жетек оны жеңіл және ықшам шешімге айналдырады. Үлкен ауа шығыны және төменнен орташа қысым диапазоны қажет болғанда, осьтік желдеткіш өте тиімді: шахталық негізгі желдеткіштер, жергілікті желдеткіштер, туннель және өнеркәсіптік желдету жүйелері үшін жиі қолданылады. Бағасы, әдетте, ұқсас Q–P диапазонындағы центрифугалыққа қарағанда төмен болады.
Алайда осьтік желдеткіштің кемшіліктері де бар. Жоғары қысым аймағында (ұзын штректер, фильтрлер, күрделі кедергілер) бір роторлы осьтік жеткіліксіз болуы мүмкін, сондықтан екісатылы немесе қарсы айналатын схема керек болады, бұл конструкцияны күрделендіріп, бағасын өсіреді. Шаңды, абразивті ортада ұзын қалақшалардың тозуы, эрозия және теңгерім мәселелері туындауы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір режимдерде осьтік желдеткіштің шу деңгейі жоғары болуы ықтимал, сондықтан акустикалық шаралар қажет.
Центрифугалық желдеткіште ауа дөңгелек ішінде радиалды бағытта қозғалып, спиральді корпус арқылы шығады. Оның басты артықшылығы – жоғары қысым қалыптастыру қабілеті және шаңды, абразивті атмосферада жұмыс істеуге бейімділігі. Тозуға төзімді футеровка, ауыстырмалы тозу плиталары, қалың корпус пен арнайы ағындық бөліктер арқылы центрифугалық желдеткіш қатты бөлшектер бар ағынды ұзақ уақыт бойы сенімді тасымалдай алады. Бұл оны шахталық шаң сорғыштар, түтінсорғыштар, индустриалдық шаң жинау және технологиялық процестер үшін таптырмас шешім етеді.
Кемшілігі – конструкциясының күрделі және массивті болуы. Сол бірдей ауа шығыны үшін центрифугалық желдеткіш, әдетте, осьтікке қарағанда үлкенірек корпус пен іргетас талап етеді, монтажы қиын және қымбат болуы мүмкін. Бағасы да жоғары: метал шығыны, өңдеу дәлдігі және баланс талаптары едәуір. Бұдан бөлек, кей жағдайларда ПӘК-і жоғары болғанымен, ағынның бағыт өзгертуіне байланысты кейбір конфигурацияларда энергия шығыны өсіп кетуі ықтимал – бұл нақты модель мен жұмыс нүктесіне байланысты.
Таңдау критерийлеріне қысқаша тоқталсақ: үлкен ауа шығыны, салыстырмалы төмен/орташа қысым, шектеулі монтаж алаңы және салыстырмалы таза ауа қажет болса, осьтік желдеткіш көбіне тиімді. Шаңды, абразивті, жоғары қысымды, фильтрлер мен жылуалмастырғыштар көп жүйелерде центрифугалық желдеткіш техникалық тұрғыдан дұрысырақ болады. Шахталық негізгі желдеткіштерде Q өте үлкен болғандықтан, осьтік (соның ішінде қарсы айналатын) тип жиі таңдалады; ал шаң сорғыштар мен технологиялық желілерде – центрифугалық артықшылықта.
Ex (жарылыстан қорғалған) орта үшін екі типтің де арнайы конфигурациялары бар: осьтікте – силумин қалақшалар, ұшқынға қарсы сақиналар, Ex моторлар; центрифугалықта – қалың корпус, ұшқынға қарсы аралықтар, тозуға төзімді материалдар. Баға салыстыру кезінде тек бастапқы құнды емес, энергия шығынын, жөндеу мен қызмет көрсету шығындарын, ғимарат пен монтаждық жұмыстарды да есепке алу керек – кейде «қымбат» жабдық толық өмірлік циклде экономикалық жағынан тиімді болып шығады.
Қорытындылай келе, осьтік пен центрифугалық желдеткіштің бірін «жалпы жақсы» немесе «жалпы жаман» деуге болмайды; әрқайсысы өз қолдану аймағында тиімді. Дұрыс шешім шахтаңыздың немесе өндірістік нысаныңыздың Q–P талаптарына, шаң және газ сипатына, монтаж шарттарына және бюджетке байланысты қабылданады.
