Górnicze urządzenia ochrony środowiska stanowią zespół instalacji i maszyn mających na celu ograniczenie negatywnego wpływu eksploatacji złóż na otoczenie oraz poprawę warunków pracy w wyrobiskach. W ich skład wchodzą przede wszystkim systemy wentylacji, odpylania, oczyszczania gazów oraz układy monitorowania parametrów środowiskowych. Dzięki ich zastosowaniu możliwe jest obniżenie emisji pyłu węglowego, gazów kopalnianych i innych zanieczyszczeń, zarówno w przestrzeni podziemnej, jak i na powierzchni zakładu górniczego.
Kluczową rolę w ochronie środowiska w kopalniach odgrywają urządzenia wentylacyjne i odpylające. Wentylatory główne, rejonowe i miejscowe zapewniają dopływ świeżego powietrza oraz odprowadzanie zanieczyszczonych mas gazowych na powierzchnię. Uzupełniają je systemy odpylania, w tym wentylatory odpylające, komory zraszające i filtry, które wiążą drobne cząstki pyłu i zapobiegają ich rozprzestrzenianiu się w wyrobiskach i otoczeniu kopalni. Rozwiązania te zwiększają bezpieczeństwo pracy, zmniejszają ryzyko wybuchu pyłu oraz ograniczają uciążliwość dla środowiska naturalnego.
Górnicze urządzenia ochrony środowiska obejmują także instalacje oczyszczania gazów odlotowych, systemy zagospodarowania metanu, gospodarkę wodno-ściekową oraz rozwiązania związane z monitoringiem hałasu i wibracji. Coraz częściej w nowoczesnych kopalniach stosuje się inteligentne systemy sterowania, które na podstawie danych z czujników dostosowują parametry pracy wentylatorów, pomp i innych urządzeń, tak aby uzyskać optymalną równowagę między bezpieczeństwem, efektywnością energetyczną i ochroną środowiska.
Eksploatacja górniczych urządzeń ochrony środowiska wymaga wyspecjalizowanej obsługi, regularnych przeglądów oraz analizy danych z systemów pomiarowych. Konieczne jest prowadzenie dokumentacji emisji, wyników pomiarów oraz działań modernizacyjnych, aby spełnić wymagania przepisów krajowych i międzynarodowych. Inwestycje w nowoczesne urządzenia ochrony środowiska w górnictwie przekładają się na wyższy poziom bezpieczeństwa pracy, lepszy wizerunek przedsiębiorstwa oraz długofalowe korzyści ekonomiczne wynikające z efektywniejszego wykorzystania energii i surowców.