Odpylanie w wyrobiskach jest kluczowym elementem systemu wentylacji w kopalniach węgla i innych kopalniach głębinowych, w których proces urabiania, ładowania i transportu urobku generuje duże ilości pyłu. Celem odpylania jest ograniczenie stężenia drobnych cząstek w powietrzu w rejonach ścian, przodków korytarzowych oraz przy przenośnikach taśmowych. Skutecznie działające instalacje odpylające pozwalają obniżyć ryzyko wybuchu pyłu węglowego, zmniejszyć obciążenie układu oddechowego pracowników oraz poprawić widoczność i komfort pracy w wyrobiskach.
Typowy system odpylania w wyrobiskach obejmuje lokalne punkty odciągu, sieć przewodów, wentylatory odpylające oraz urządzenia oczyszczające, takie jak komory zraszające czy filtry. Punkty odciągowe lokalizuje się możliwie najbliżej źródła emisji pyłu, na przykład przy kombajnach, punktach przeładunku lub kruszarkach. Zapylone powietrze kierowane jest przewodami do jednostek oczyszczających, a następnie oczyszczony strumień powietrza wprowadza się ponownie do obiegu lub odprowadza do rejonów o niższym ryzyku narażenia załogi.
Odpylanie w wyrobiskach jest ściśle powiązane z przewietrzaniem kopalni. Parametry pracy wentylatorów, takie jak wydajność, spręż oraz kierunek przepływu, muszą być tak dobrane, aby zapewnić odpowiednie podciśnienie w punktach odciągu i równomierne rozprowadzenie świeżego powietrza. W praktyce stosuje się zarówno układy stałe, jak i przenośne zestawy odpylające, które mogą być przemieszczane wraz z postępem robót górniczych. Uzupełnieniem technicznych środków odpylania są instalacje zraszania wodą w rejonie emisji pyłu.
Skuteczność odpylania w wyrobiskach zależy od właściwego doboru urządzeń, prawidłowego zaprojektowania układu przewodów oraz regularnej eksploatacji i konserwacji. Konieczne jest systematyczne czyszczenie przewodów, kontrola stanu filtrów i komór zraszających, a także monitorowanie stężeń pyłu w reprezentatywnych punktach sieci wyrobisk. Dane z pomiarów pozwalają na bieżąco oceniać działanie systemu i wprowadzać korekty. Dobrze zaplanowane i utrzymywane odpylanie w wyrobiskach ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo, zdrowie załogi oraz niezawodność pracy maszyn i urządzeń górniczych.