Wentylator przeciwpyłowy przeciwwybuchowy jest specjalistycznym urządzeniem przeznaczonym do pracy w strefach, w których występuje jednocześnie wysokie zapylenie oraz zagrożenie wybuchem. Dotyczy to przede wszystkim kopalń węgla kamiennego, zakładów przeróbczych, sortowni oraz instalacji, gdzie pył węglowy lub inne łatwopalne pyły tworzą mieszaniny wybuchowe z powietrzem. Zastosowanie wykonania przeciwwybuchowego wraz z odpowiednim kształtem części przepływowej pozwala na bezpieczny transport pyłu oraz ograniczenie ryzyka zapłonu.
Konstrukcja wentylatora przeciwpyłowego przeciwwybuchowego uwzględnia wzmocnioną obudowę, specjalne wykonanie wirnika oraz zastosowanie elementów redukujących ryzyko iskrzenia. W wielu przypadkach stosuje się łopatki i osłony wykonane z tworzyw lub stopów o właściwościach antystatycznych, a także rozwiązania ograniczające gromadzenie się ładunków elektryczności statycznej. Silnik napędowy posiada budowę przeciwwybuchową, a kompletna jednostka jest odpowiednio znakowana i dopuszczona do pracy w wyznaczonych strefach zagrożenia.
Wentylator przeciwpyłowy przeciwwybuchowy współpracuje z systemami odpylania w rejonach przesypów taśmociągów, kruszarek, punktów załadunku i rozładunku, gdzie występuje intensywne pylenie i możliwość nagromadzenia się wybuchowych chmur pyłu. Transportuje on zapylone powietrze do urządzeń filtracyjnych, takich jak cyklony czy filtry workowe, w których pył jest wychwytywany i gromadzony w sposób kontrolowany. Odpowiedni dobór wydajności, sprężu oraz średnicy przewodów zapewnia skuteczne usuwanie pyłu bez tworzenia zatorów.
Eksploatacja wentylatora przeciwpyłowego przeciwwybuchowego wymaga ścisłego przestrzegania przepisów dotyczących pracy w strefach zagrożonych wybuchem. Niezbędne są regularne przeglądy urządzenia, kontrola stanu powłok antystatycznych, łożysk, uszczelnień i połączeń śrubowych, a także sprawdzanie ciśnienia i wydajności. Personel obsługujący powinien być przeszkolony w zakresie zasad bezpieczeństwa, w tym zakazu wykonywania nieautoryzowanych modyfikacji konstrukcji. Prawidłowo dobrany i utrzymywany wentylator przeciwpyłowy przeciwwybuchowy stanowi kluczowy element bezpiecznego systemu odpylania w zakładach górniczych.