Wentylator wentylacyjny jest ogólną nazwą urządzenia służącego do wymiany powietrza w kopalniach, zakładach przeróbczych i obiektach przemysłowych. Jego zadaniem jest zapewnienie dopływu świeżego powietrza do stref pracy oraz usunięcie zanieczyszczeń, gazów szkodliwych i nadmiaru ciepła. W systemie przewietrzania kopalni wentylatory wentylacyjne tworzą układ obejmujący wentylatory główne, pomocnicze i miejscowe, które wspólnie zapewniają odpowiednie warunki pracy załogi i bezpieczeństwo prowadzenia robót górniczych.
Konstrukcja wentylatora wentylacyjnego może być zróżnicowana w zależności od miejsca zabudowy i wymaganych parametrów. Stosuje się rozwiązania osiowe i promieniowe, pojedyncze i przeciwbieżne, o różnym zakresie wydajności i sprężu. W przypadku kopalń szczególne znaczenie ma wykonanie przeciwwybuchowe, odporność na zapylenie i wilgoć oraz możliwość pracy w trudnych warunkach mechanicznych. Ważnym elementem jest także przystosowanie do współpracy z przepustnicami, tłumikami hałasu i systemami automatycznej regulacji.
Wentylatory wentylacyjne znajdują zastosowanie w przewietrzaniu szybów, chodników, przekopów, hal przeróbczych, magazynów i warsztatów. Pozwalają na utrzymanie odpowiedniej prędkości przepływu powietrza w wyrobiskach, zapobiegają gromadzeniu się metanu i innych gazów, a także zmniejszają stężenie pyłu. W nowoczesnych zakładach integrowane są z systemami monitoringu online oraz sterownikami, które umożliwiają dostosowanie pracy wentylatorów do aktualnych potrzeb i warunków eksploatacji.
Eksploatacja wentylatora wentylacyjnego wymaga regularnych przeglądów, obejmujących kontrolę stanu wirnika, łożysk, obudowy i elementów mocujących. Istotne jest także monitorowanie hałasu, drgań oraz parametrów przepływu, aby w porę wykrywać zmiany świadczące o zużyciu lub niewłaściwej pracy urządzenia. Prawidłowo dobrane i utrzymywane wentylatory wentylacyjne stanowią fundament bezpiecznego i efektywnego systemu przewietrzania w górnictwie i przemyśle.