Wentylator wyciągowy do kopalni jest podstawowym urządzeniem stosowanym w głównym systemie wentylacji pracującym w układzie wyciągowym. Jego zadaniem jest usuwanie zanieczyszczonego powietrza z sieci wyrobisk poprzez szyby wydechowe i wytwarzanie podciśnienia, które zapewnia napływ świeżego powietrza szybem wdechowym. Dzięki pracy wentylatora wyciągowego możliwe jest utrzymanie odpowiednich kierunków przepływu w rozbudowanej sieci wyrobisk oraz rozcieńczanie gazów i pyłów do stężeń bezpiecznych dla załogi.
Wentylator wyciągowy do kopalni montuje się najczęściej na powierzchni, w rejonie szybu wydechowego, na specjalnie przygotowanym fundamencie z komorą wlotową i przewodem wylotowym. Urządzenie może mieć konstrukcję osiową lub promieniową, w zależności od wymaganych parametrów przepływu i ciśnienia całkowitego. W kopalniach o dużych głębokościach i rozległych wyrobiskach stosuje się często układy wielostopniowe lub wentylatory przeciwbieżne, które pozwalają uzyskać wysokie wartości sprężu przy stabilnej pracy.
Dobór wentylatora wyciągowego do kopalni wymaga szczegółowych obliczeń hydrodynamicznych, uwzględniających opory przepływu powietrza w całej sieci wyrobisk, długość dróg przewietrzania oraz wymogi dotyczące ilości powietrza w poszczególnych rejonach. Istotnym elementem jest także określenie zapasu ciśnienia, który zapewni prawidłową pracę systemu w razie zmian organizacji robót, częściowego wyłączenia odcinków sieci czy wzrostu oporów spowodowanych zawałami i zacieśnieniem wyrobisk.
Wentylator wyciągowy do kopalni jest urządzeniem strategicznym z punktu widzenia bezpieczeństwa, dlatego wyposaża się go w aparaturę kontrolno-pomiarową i systemy zabezpieczające. Monitoruje się prędkość obrotową, temperaturę łożysk, poziom drgań i pobór prądu, a także parametry przepływu powietrza. W wielu kopalniach stosuje się wentylatory rewersyjne, które mogą zmieniać kierunek przepływu w sytuacjach awaryjnych, wspierając akcje ratownicze. Odpowiednio dobrany i utrzymany wentylator wyciągowy zapewnia stabilne przewietrzanie kopalni i stanowi fundament bezpiecznej eksploatacji złóż.