Zawór równoważący jest elementem armatury stosowanym w sieciach wentylacyjnych kopalń i zakładów przemysłowych w celu precyzyjnej regulacji przepływu powietrza w poszczególnych gałęziach instalacji. Poprzez częściowe zdławienie przepływu w wybranych odcinkach przewodów możliwe jest wyrównanie różnic ciśnień i uzyskanie pożądanego rozdziału strumieni powietrza. Dzięki zaworom równoważącym system wentylacji może utrzymywać zaprojektowane parametry nawet przy zmieniających się warunkach eksploatacyjnych.
W górniczych systemach wentylacyjnych zawór równoważący montowany jest w przewodach doprowadzających powietrze do określonych ścian wydobywczych, przodków oraz komór technologicznych. Jego konstrukcja musi zapewniać niezawodność pracy w warunkach podwyższonego zapylenia i wilgotności oraz umożliwiać bezpieczną regulację, również zdalną. Wykorzystuje się różne rozwiązania, od prostych przepustnic ręcznych, po zawory sterowane siłownikami elektrycznymi lub pneumatycznymi, zintegrowane z systemem automatyki kopalnianej.
Zastosowanie zaworów równoważących jest szczególnie ważne przy rozbudowie sieci wyrobisk, gdy zmienia się długość dróg przepływu oraz lokalne opory. Regulując stopień otwarcia zaworu, można dostosować ilość powietrza kierowaną do nowo uruchamianych rejonów, nie zaburzając przy tym przewietrzania pozostałych obszarów. W połączeniu z analizą bilansu ciśnień i pomiarami przepływu zawory równoważące pozwalają na szybkie reagowanie na zmiany warunków pracy oraz utrzymanie stabilnego, bezpiecznego i energooszczędnego systemu wentylacji kopalni.