FKZ serisi maden şaftı aksiyal fanlar, mevcut maden fanları üzerinde yapılan iyileştirmelerle tasarlanmıştır. Pervane ve motor doğrudan bağlanmıştır, aerodinamik verimi yüksektir, düşük gürültü üretir, kompakt yapılı ve kararlı çalışır. Pervane çaplarını kapsayan numara serileri 0.40/0.45 göbek oranı ile eşleştirilerek 60'tan fazla tür oluşturulabilir, 1000 m ≤ rakım, –20℃~+40℃ sıcaklık ve ≤95 %RH nem oranında yüzey ve yeraltı havalandırmasına uygundur. Her türlü direnç koşulunda salınım riski yoktur, enerji verimliliği önemli ölçüde artırılmıştır, bu da onu metalurji, kimya, yapı malzemeleri gibi kömür dışı madencilik havalandırma sistemleri için ideal bir seçenek haline getirir.
I. Genel Bakış
FKZ serisi maden ocağı eksenel akışlı havalandırma fanları (bundan sonra “fan” olarak anılacaktır), mevcut maden tipi fanların temelinde, yapısal iyileştirmeler ve teknik geliştirmelerle, performansı artırmak ve makine numarası aralığını genişletmek amacıyla tasarlanmış bir seridir. Fanlar daha yüksek verimle çalışır, daha düşük gürültü üretir, daha geniş bir performans aralığı sunar ve enerji tasarrufu etkisi daha belirgindir. Ana hava kanalı içinde bulunan akım dengeleme halkası sayesinde fanın karakteristik eğrisinde tepe bölgesi oluşmaz; bu sayede fan, her türlü direnç koşulunda kararlı şekilde çalışabilir.
Fanların performans aralığını genişletmek ve farklı kapasitedeki kömür dışı maden işletmelerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, düşük, orta ve yüksek dirençli; küçük, orta ve büyük hava debili tüm havalandırma şebekeleri için, yüksek verim bölgesinde çalışabilecek ana fan, yardımcı fan ve çok kademeli istasyon fanları seçilebilmektedir. FKZ serisi fanlarda 0,40 ve 0,45 olmak üzere iki farklı göbek oranı kullanılmaktadır. Fanlar 4, 6 ve 8 kutuplu elektrik motorlarıyla donatılabilir; böylece 60’tan fazla tip ve ebat kombinasyonu oluşturularak, ülke genelindeki maden havalandırma şebekeleriyle uyumlu biçimde eşleştirilip yüksek çalışma verimi elde edilir.
(1) Fan model kodlaması
“FKZ №X / Y” kodundaki sembollerin anlamı:
F: Fan
K: Maden ocağı için
Z: Eksenel tip
№ X: Makine numarası (çark çapı, birim: desimetre)
Y: Kurulu motor gücü (kW)
(2) Normal çalışma koşulları
a) Rakım 1000 m’yi geçmemelidir.
b) Ortam sıcaklığı: -20 ℃ ~ +40 ℃ aralığında olmalıdır.
c) Bağıl nem: +25 ℃’de %95 RH değerini aşmamalıdır.
d) Fan, maden ocağında kurulmalı ve taşınan hava akımı içerisinde metan gibi patlayıcı gazlar bulunmamalıdır.
II. Kullanım Alanları
Fan, metalurji, kimya, yapı malzemeleri ve nükleer sanayi gibi farklı alanlardaki kömür dışı maden işletmelerinin havalandırma ihtiyaçları esas alınarak özel olarak tasarlanmıştır. Taşınan ortam havasında patlayıcı gazların bulunmadığı havalandırma şartlarında hem ana fan hem yardımcı fan olarak kullanılabilir; yerüstüne de yeraltına da kurulmaya uygundur. Birden fazla fanın birlikte çalıştığı sistemler için elverişli olup, seri ve paralel bağlanmış çok kademeli fan istasyonlu havalandırma sistemlerinde her kademe için uygun bir istasyon fanı olarak görev yapar.
Fanlar genel olarak yatay kurulum için tasarlanmıştır ve tasarım hizmet süresi 15 yıldır. İlk büyük bakımdan önce, güvenli kesintisiz çalışma süresi 12.000 saatin üzerinde olmalıdır.
III. Özellikler
Bükümlü kanat profilli kanatlar kullanılır; aerodinamik verim yüksektir ve enerji tasarrufu etkisi belirgindir.
Performans çeşitliliği ve geniş model yelpazesi sayesinde, farklı direnç ve hava debisi tiplerine sahip havalandırma şebekeleriyle iyi şekilde eşleştirilebilir ve uzun süre yüksek verim bölgesinde çalışma sağlanabilir.
Akım dengeleme halkası ile donatılmıştır; fanın karakteristik eğrisinde tepe bölgesi oluşmaz, surj riski yoktur. Her türlü direnç koşulunda güvenli ve kararlı çalışmayı sürdürür, çoklu fanların birlikte çalışmasına uygundur.
Motor ile çarkın doğrudan akuple edildiği yapı kullanılır; genel stabilitesi iyidir, montajı kolay, bakımı rahattır ve yerel akış direnci düşüktür. Kayış ya da uzun şaftlı tahrik sistemlerine göre mekanik verim daha yüksektir, tahrik arızaları ve şaft kırılması riski yoktur. Temeldeki hafif oturma veya kaymalar normal çalışmayı etkilemez.
Yapı kompakt ve neme dayanıklıdır. Fan gövdesi sac levha ve profil çelikten kaynaklı bir yapıdan oluşur; kanatlar sac malzemeden, içi boş yapıdadır. Hem kanatların hem gövdenin genel mukavemeti yüksektir, yeraltındaki patlatmalardan kaynaklanan şok dalgalarına karşı dayanıklıdır. Fan hem yerüstünde hem yeraltında kurulmaya uygundur ve özellikle çok kademeli istasyon havalandırma sistemlerinde istasyon fanı olarak kullanım için elverişlidir.
Ters çalıştırma ile ters havalandırma yapılabilir; ters hava oranı %40’ın üzerindedir ve ayrıca ters hava galerisi inşa edilmesine gerek yoktur.
Kanat montaj açısı ayarlanabilir; maden üretimindeki değişikliklere göre fanın çalışma noktası istenen zamanda yeniden ayarlanabilir.
Gerekli inşaat işleri azdır; bu sayede yatırım maliyetlerinde önemli tasarruf sağlanır.
Çalışma gürültü seviyesi düşüktür.
IV. Fanın Yapısı
Fan, motor ile çarkın doğrudan akuple edildiği bir yapıdadır. Ana gövde, sac levha ve profil çeliğin kaynaklı bir birleşiminden oluşur; motor ve çark gövdenin içinde yer alır. Yapı kompakt, bütün olarak stabilitesi yüksektir. Ana gövde, isteğe bağlı olarak akım dengeleme halkası ile donatılır; bu sayede fanın karakteristik eğrisinde tepe oluşumu engellenir ve surj riski ortadan kaldırılır.
Fan; giriş konisi (kollektör), ana gövde, difüzör (isteğe bağlı), yerüstü montajı için difüzör kulesi (gerektiğinde) ve taşıma platformu (isteğe bağlı) olmak üzere beş ana bölümden oluşur. Fanın ana gövdesi üst–alt ayrılabilir gövde yapısındadır. Gövde yatay düzlemden ikiye ayrılır; ayrım hattının üst ve alt tarafına yatay flanşlar kaynaklanır. Yatay flanşlar arasına sızdırmazlık contası yerleştirilir ve cıvata bağlantılarıyla sıkılarak yüksek derecede sızdırmazlık sağlanır.

Şekil 1 FKZ serisi fanın yapısal şeması
FKZ serisi fanların temel teknik parametre tablosu
Makine numarası | Hava debisi (m³/s) | Toplam basınç (Pa) | Güç (kW) | Azami fan düzen verimi (%) |
8 | 4.4~9.5 | 108~497 | 5.5 | ≥80 |
9 | 6.2~13.5 | 136~629 | 11 | ≥80 |
10 | 8.5~18.6 | 168~776 | 15 | ≥80 |
11 | 11.3~24.7 | 203~939 | 30 | ≥80 |
12 | 14.7~32.1 | 242~1118 | 37 | ≥80 |
13 | 18.7~40.8 | 284~1312 | 55 | ≥80 |
14 | 23.4~50.9 | 329~1521 | 90 | ≥80 |
15 | 28.7~62.6 | 387~1746 | 110 | ≥80 |
8 | 6.6~12.5 | 357~685 | 7.5 | ≥80 |
9 | 9.5~17.8 | 452~867 | 15 | ≥80 |
10 | 13.0~24.0 | 558~1071 | 30 | ≥80 |
11 | 17.3~32.6 | 675~1295 | 45 | ≥80 |
12 | 22.5~42.3 | 804~1542 | 75 | ≥80 |
13 | 28.6~53.8 | 943~1810 | 90 | ≥80 |
14 | 35.7~67.2 | 1094~2099 | 132 | ≥80 |
15 | 43.9~82.6 | 1256~2409 | 200 | ≥80 |
7 | 2.0~4.3 | 38~174 | 1.1 | ≥80 |
8 | 3.0~6.4 | 49~227 | 2.2 | ≥80 |
9 | 4.2~9.1 | 62~287 | 3 | ≥80 |
10 | 5.8~12.5 | 77~355 | 5.5 | ≥80 |
11 | 7.7~16.7 | 93~429 | 7.5 | ≥80 |
12 | 9.9~21.7 | 111~510 | 15 | ≥80 |
13 | 12.6~27.5 | 130~599 | 18.5 | ≥80 |
14 | 15.8~34.4 | 150~695 | 30 | ≥80 |
15 | 19.4~42.3 | 173~798 | 37 | ≥80 |
16 | 23.6~51.4 | 197~908 | 55 | ≥80 |
17 | 28.3~61.6 | 222~908 | 75 | ≥80 |
18 | 33.6~73.1 | 249~1149 | 90 | ≥80 |
19 | 39.5~86.0 | 277~1280 | 110 | ≥80 |
20 | 46.0~100.3 | 307~1418 | 160 | ≥80 |
21 | 53.3~116.1 | 339~1563 | 200 | ≥80 |
22 | 61.3~113.4 | 372~1716 | 250 | ≥80 |
7 | 3.0~5.7 | 125~240 | 1.5 | ≥80 |
8 | 4.5~8.4 | 163~313 | 3 | ≥80 |
9 | 6.4~12.0 | 207~396 | 5.5 | ≥80 |
10 | 8.7~16.5 | 255~489 | 7.5 | ≥80 |
11 | 11.6~22.0 | 309~592 | 15 | ≥80 |
12 | 15.1~28.5 | 367~704 | 18.5 | ≥80 |
13 | 19.2~36.3 | 431~827 | 30 | ≥80 |
14 | 23.9~45.3 | 500~959 | 45 | ≥80 |
15 | 29.4~55.7 | 574~1101 | 55 | ≥80 |
16 | 35.7~67.6 | 653~1252 | 90 | ≥80 |
17 | 42.8~81.1 | 737~1414 | 110 | ≥80 |
18 | 50.9~96.2 | 826~1585 | 160 | ≥80 |
19 | 59.8~113.2 | 920~1766 | 200 | ≥80 |
20 | 69.8~132.0 | 1019~1956 | 250 | ≥80 |
11 | 5.7~12.4 | 52~238 | 4 | ≥80 |
12 | 7.4~16.1 | 61~283 | 5.5 | ≥80 |
13 | 9.4~20.5 | 72~332 | 7.5 | ≥80 |
14 | 11.8~25.6 | 84~386 | 11 | ≥80 |
15 | 14.5~31.5 | 96~443 | 15 | ≥80 |
16 | 17.6~38.3 | 109~504 | 22 | ≥80 |
17 | 21.1~45.9 | 123~568 | 30 | ≥80 |
18 | 25.0~54.5 | 138~637 | 37 | ≥80 |
19 | 29.4~64.1 | 154~710 | 55 | ≥80 |
20 | 34.3~74.7 | 170~787 | 75 | ≥80 |
21 | 39.7~86.5 | 188~867 | 90 | ≥80 |
22 | 45.7~99.4 | 206~952 | 110 | ≥80 |
23 | 52.2~113.6 | 225~1041 | 132 | ≥80 |
24 | 59.3~129.1 | 245~1133 | 160 | ≥80 |
25 | 67.0~146 | 266~1229 | 200 | ≥80 |
26 | 75.4~164.2 | 288~1330 | 250 | ≥80 |