Standart dışı vantilatör, maden, tünel ve ağır sanayi projelerinde katalog ürünlerinin ölçü, bağlantı, debi veya basınç sınırlarının yeterli olmadığı durumlar için geliştirilen özel boyutlu havalandırma ekipmanıdır. Yeraltı işletmelerinde galeri kesitleri, montaj alanları, mevcut şaftlar ve eski tesisatla uyum gereksinimi, çoğu zaman standart vantilatör boyutlarının dışına çıkılmasını zorunlu kılar. Standart dışı vantilatör, bu tür kısıtların olduğu projelerde, sahaya tam uyumlu ölçü ve performans değerleriyle tasarlanarak havalandırma sistemine entegre edilir.
Standart dışı vantilatör tasarlanırken, öncelikle mevcut altyapı ve montaj koşulları ayrıntılı şekilde incelenir. Mevcut kanalların ölçüleri, flanş bağlantıları, temel boyutları, taşıma yolları ve bakım erişim noktaları dikkate alınır. Ardından, maden havalandırma hesabından elde edilen debi ve basınç gereksinimleri ile bu sahaya özgü geometrik kısıtlar bir araya getirilerek gövde çapı, uzunluğu, giriş-çıkış düzeni, çark yapısı ve motor seçimi belirlenir. Gerekirse gövde şekli ve bağlantı flanşları, mevcut boru hattı veya tünel kesitine uygun olacak şekilde özel olarak tasarlanır.
Maden havalandırmasında standart dışı vantilatörler; dar galerilerde, eğimli bacalarda, eski şaftların rehabilitasyonunda veya sınırlı montaj alanına sahip yerüstü fan binalarında kullanılır. Özellikle eski tesislerin yenilenmesinde, mevcut altyapının tamamen değiştirilmesi yerine, standart dışı ölçülere sahip yeni vantilatörlerin tasarlanması daha ekonomik ve hızlı bir çözüm olabilir. Bu sayede hem havalandırma kapasitesi artırılır hem de tesisin duruş süresi en aza indirilir. Patlamaya dayanıklı yapı, korozyona dayanıklı malzeme ve düşük gürültü seviyesi gibi özel talepler de tasarıma entegre edilebilir.
Standart dışı vantilatörlerin üretiminden önce, tasarım hesapları ve modellemeler dikkatle yapılmalı, ardından performans testleri ve denge kontrolleri gerçekleştirilmelidir. Doğru tasarlanmış bir standart dışı vantilatör, sahaya tam uygunluğu sayesinde hem montaj ve bakım kolaylığı sağlar hem de enerji verimliliğini artırır. Böylece maden ve tünel projelerinde, özgün sahaya uyumlu, güvenilir ve uzun ömürlü bir havalandırma çözümü elde edilir.