Toz toplama ekipmanı, madenlerde ve ağır hizmet endüstrilerinde oluşan tozlu havayı emerek ayırma ve bastırma sistemlerinden geçiren, solunabilir toz konsantrasyonunu düşüren teknik ünitelerdir. Bu ekipmanlar, maden havalandırma sistemiyle birlikte çalışarak hem işçi sağlığını korur hem de havalandırma verimliliğini artırır. Özellikle kömür madenlerinde sondaj, kırma ve yükleme hatlarında oluşan yoğun tozun kontrol altına alınması için toz toplama ekipmanına ihtiyaç duyulur.
Toz toplama ekipmanı farklı bileşenlerden oluşur. Emiş ağızları, esnek hortumlar, toz toplama vantilatörleri, siklon ayırıcılar, torbalı filtreler, ıslak ayırma hazneleri ve çamur toplama bölmeleri bu sistemin ana unsurlarıdır. Emiş ağzı, toz kaynağına mümkün olduğunca yakın yerleştirilerek, tozlu hava doğrudan kaynaktan çekilir. Daha sonra vantilatör yardımıyla ayırma sistemine taşınan hava, parçacıklardan arındırılarak temizlenir.
Madenlerde kullanılan toz toplama ekipmanı, yeraltı koşullarına göre sağlam ve dayanıklı olacak şekilde tasarlanır. Gövde ve iç bileşenler aşındırıcı toza, neme ve sıcaklık değişimlerine dayanıklıdır. Kömür madenlerinde patlayıcı toz ve gaz riski bulunduğundan, sistemin hava kanalları, vantilatörleri ve elektrik bileşenleri güvenlik gerekliliklerine uygun seçilir. Böylece hem toz kontrolü sağlanır hem de ekipmanın güvenliği korunur.
Toz toplama ekipmanının projelendirilmesi sırasında hava debisi, kanal uzunluğu, dirsek sayısı, ayırma verimi ve boşaltma sistemi birlikte değerlendirilmelidir. Yanlış hesaplanan bir sistem, ya yetersiz toz tutma performansı gösterir ya da gereksiz enerji tüketimine yol açar. Sondaj ve kazı bölgelerinde yerel toz kontrolü, genel havalandırma planı ile uyumlu şekilde tasarlanarak en iyi sonuç elde edilir.
Bakım süreçlerinde, toz toplama ekipmanında yer alan filtreler, hazneler ve kanallar düzenli olarak temizlenmelidir. Siklon ve torba tipi ayırma elemanları tıkanmaya karşı kontrol edilmeli, çamur biriken bölümler zamanında boşaltılmalıdır. Vantilatör çarkları ve rulmanları, toz birikimi ve dengesizlik açısından izlenmelidir. Bu bakım adımlarına dikkat edildiğinde, toz toplama ekipmanı maden ve endüstriyel tesislerde uzun yıllar boyunca güvenilir, verimli ve sürdürülebilir bir toz kontrol çözümü sunar.