فن غیر استاندارد به فنهایی گفته میشود که از نظر ابعاد، شکل، نحوه نصب یا مشخصات عملکردی با مدلهای رایج بازار تفاوت قابل توجهی دارند. در بسیاری از معادن، تونلها و تأسیسات زیرزمینی، فضای نصب محدود، مسیرهای غیرمعمول کانالها، نیاز به دبی و فشار خاص یا شرایط محیطی ویژه باعث میشود که استفاده از فنهای استاندارد امکانپذیر نباشد. در چنین مواردی، طراحی و تولید فن غیر استاندارد راهحل اصلی برای ایجاد یک سیستم تهویه کارآمد است.
فن غیر استاندارد میتواند شامل تغییر در قطر و طول، شکل بدنه، زاویه و تعداد تیغهها، محل قرارگیری الکتروموتور، نوع پایهها و شیوه اتصال به کانال باشد. در معادن زیرزمینی، ممکن است نیاز به فن با ارتفاع کم، امکان عبور از تونلهای باریک و نصب در فضاهای محدود وجود داشته باشد. همچنین در محیطهای دارای گازهای خورنده یا غبار سنگین، انتخاب مواد ویژه و تقویت سازه بدنه و پروانه بخشی از طراحی غیر استاندارد به شمار میآید.
این نوع فنها معمولاً در پروژههایی به کار میروند که شبکه تهویه آنها پیچیده است و محاسبات نشان میدهد که استفاده از ترکیب فنهای استاندارد به تنهایی نمیتواند شرایط ایمن و پایدار را فراهم کند. برای مثال، ممکن است لازم باشد فن غیر استانداردی طراحی شود که همزمان دارای دبی مشخص، فشار ویژه، سطح صدای محدود و قابلیت اتصال به سامانه پایش هوشمند باشد. چنین فنهایی در نقش اصلی یا کمکی در سیستم تهویه، به طور دقیق با نیاز پروژه تطبیق داده میشوند.
برای بهرهبرداری موفق از فن غیر استاندارد، تهیه نقشههای کامل نصب، مستندسازی مشخصات فنی و تدوین برنامه نگهداری بسیار مهم است. آموزش پرسنل بهرهبردار در خصوص ویژگیهای خاص فن و روشهای تنظیم و پایش نیز نقش مهمی در جلوگیری از خرابی و توقفهای ناگهانی دارد. با انتخاب و طراحی صحیح فن غیر استاندارد، میتوان حتی در پیچیدهترین شرایط معدنی و صنعتی، تهویهای مطمئن و پایدار ایجاد کرد که شاخصهای ایمنی و بهرهوری را بهطور همزمان برآورده سازد.