فن تهویه تونل تجهیزی تخصصی برای تأمین تهویه در تونلهای در حال ساخت و تونلهای در سرویس است. این فنها با ایجاد جریان طولی یا عرضی هوا، هوای تازه را به جبهه کار رسانده و دود حاصل از انفجار، گرد و غبار ناشی از حفاری و گازهای مضر موتورهای دیزلی را از محیط خارج میکنند. در نبود فنهای تهویه مناسب، ایمنی و دید کارگران در تونل بهشدت کاهش مییابد و انجام عملیات حفاری، بتنریزی و نصب سازهها با خطرات جدی همراه خواهد بود.
فن تهویه تونل معمولاً از نوع محوری با ظرفیت بالا است و میتواند بهصورت فشاردهنده، مکنده یا ترکیبی از هر دو استفاده شود. در سیستم تهویه طولی، فنها در دهانه تونل نصب شده و با ایجاد جریان یکنواخت در طول تونل، آلودگیها را به سمت خروجی هدایت میکنند. در پروژههای بزرگ، ممکن است از چند فن بهصورت سری یا موازی استفاده شود تا فشار و دبی مورد نیاز تأمین گردد. انتخاب قطر، سرعت چرخش و تعداد فنها باید بر اساس طول تونل، شیب، مقطع و شدت فعالیتهای کاری انجام شود.
در طراحی فن تهویه تونل، مقاومت در برابر صدا و لرزش، استحکام مکانیکی، قابلیت حمل و نصب سریع و امکان تنظیم سرعت اهمیت زیادی دارد. فن باید بتواند بهراحتی روی سازههای موقت یا دائمی نصب شود و در صورت جابهجایی جبهه کار، بدون پیچیدگی زیاد منتقل گردد. استفاده از بدنه مقاوم در برابر خوردگی، پروانههای متعادل و یاتاقانهای با کیفیت، عمر مفید فن را افزایش و نیاز به توقفهای ناشی از تعمیرات را کاهش میدهد.
پس از بهرهبرداری تونل، مانند تونلهای حملونقل جادهای و ریلی، فن تهویه تونل مسئول کنترل دود ناشی از وسایل نقلیه، گازهای خروجی موتور و دمای محیط است. در چنین کاربردهایی، سیستم تهویه باید با سامانههای پایش گاز، دما و جریان هوا یکپارچه شود تا در شرایط عادی و اضطراری بتواند بهترین عملکرد را ارائه دهد. بهکارگیری فنهای با راندمان بالا و سامانه تنظیم دور، علاوه بر تأمین ایمنی، به کاهش مصرف انرژی و هزینههای بهرهبرداری نیز کمک میکند.