فنهای اصلی، که در متون مقرراتی ایران از آنها با عنوان «بادبزنهای اصلی» نیز یاد میشود، جریان هوا را در مدار اصلی تهویه معدن برقرار میکنند. این فنها اغلب در دهانه چاه، ورودی معدن یا ایستگاه فن روی سطح نصب میشوند و متناسب با طرح تهویه میتوانند برای ورود هوا یا مکش و تخلیه هوای برگشتی پیکربندی شوند.
ملاحظات متداول طراحی و انتخاب عبارتاند از:
- دبی و فشار موردنیاز در مقیاس کل معدن
- کارکرد پیوسته و سطح قابلیت اطمینان موردنیاز
- آرایش یک فن در حال کار و یک فن آمادهبهکار، در صورت نیاز
- مخروط ورودی، دیفیوزر، قطعات انتقالی و صداخفهکن
- موتور، راهانداز، VFD و الزامات پایش
مشاهده فنهای اصلی معدن ←
افزودن فن تقویتی (بوستر)، بهعنوان تغییری در سیستم تهویه معدن، طبق ماده ۳۷۳ آییننامه ایمنی در معادن فقط با دستور سرپرست معدن انجام میشود.[1] پیش از تصمیمگیری باید شبکه کامل مدلسازی و احتمال بازچرخش هوا، توزیع فشار و تغییر جهت جریان بررسی شود. نشریه شماره ۳۵۰ نیز برای محاسبه مقاومت و افت فشار، تعدیل شبکه و انتخاب بادبزن مبانی فنی ارائه میکند، اما جایگزین الزامات قانونی یا طرح تهویه مصوب معدن نیست.[2] در صورت پذیرش این آرایش در طرح تهویه، فن میتواند بهصورت سری با سیستم تهویه اصلی نصب شود تا فشار بخش مشخصی از شبکه را افزایش دهد.
در طراحی فن تقویتی باید موارد زیر بررسی شود:
- توزیع فشار در کل شبکه معدن
- احتمال بازچرخش هوا یا تغییر ناخواسته جهت جریان
- برهمکنش با فنهای اصلی، رگولاتورها و درهای تهویه
- پایش گاز، حفاظت الکتریکی و رویههای اضطراری
- الزامات قانونی و شرایط بهرهبرداری ویژه محل نصب
فن تقویتی نباید جدا از شبکه انتخاب شود؛ نقطه کار و روش کنترل آن باید در مدل کامل شبکه تهویه ارزیابی شود.
فنهای کمکی و موضعی برای سینهکارهای پیشروی، حفریههای بنبست، جبههکارهای استخراجی و سایر نواحیای بهکار میروند که هوای کافی از جریان اصلی دریافت نمیکنند. این فنها معمولاً نزدیک محل کار نصب و به کانال صلب یا انعطافپذیر متصل میشوند.
وظایف رایج تهویه کمکی شامل موارد زیر است:
- دمش هوای تازه از طریق کانال تا نزدیکی سینهکار
- مکش هوای آلوده از یک ناحیه کاری موضعی
- تهویه مسیرهای کانالی بلند یا با مقاومت زیاد
- کاهش غلظت گردوغبار حفاری، دود و گازهای آتشباری و آلایندههای تجهیزات
- کاربرد در معادن زغالسنگ که به تجهیزات متناسب با محیطهای قابل انفجار و تأییدیههای موردنیاز پروژه نیاز دارند
مشاهده فنهای کمکی معدن ←
مشاهده فنهای موضعی معادن زغالسنگ ←